Inspiratie: Bijbelse principes van leiderschap

[Wil je deze tekst als podcast beluisteren? Dat kan via de oranje knop onderaan de pagina. Duur: 15 minuten]

Zonder leiderschap zouden we een stuk minder voor elkaar krijgen. Leiders verstaan de kunst om mensen mee te krijgen in hun visie. Ze schetsen een aantrekkelijk perspectief en verzamelen mensen om zich heen die mee willen richting dat perspectief. Ik wil vandaag een paar Bijbelse principes voor goed leiderschap met je bespreken. Dat is enorm belangrijk, want leiderschap kan altijd ten goede of ten kwade worden ingezet. Dat zien we voortdurend in de wereldgeschiedenis. Er zijn charismatische leiders, die heel veel goeds hebben gebracht, maar ook die veel kwaad hebben gedaan, doordat ze hun macht verkeerd gebruikt hebben. Er is een onderzoek gedaan door o.a. de Harvard Business  Review waaruit blijkt dat meer dan de helft van de leiders goed begint, maar slecht eindigt. Ze worden autoritair, solitair, arrogant of er is overspel aan de orde. Schokkende cijfers en dus is het zo belangrijk dat we investeren in gezond leiderschap. Ik vind het heel tof dat de Bijbel veel te zeggen heeft over leiderschap.

Vandaag bespreek ik 5 principes met je. Allereerst:

1. Leiderschap is dienend.

Ik vind het prachtig wat Jezus zelf hierover zegt. “Jullie weten dat heersers hun volken onderdrukken en dat leiders hun macht misbruiken. Zo zal het bij jullie niet gaan. Wie van jullie de belangrijkste wil zijn, zal de ander moeten dienen, en wie van jullie de eerste wil zijn, zal jullie dienaar moeten zijn. Zoals de Mensenzoon niet gekomen is om gediend te worden, maar om te dienen en zijn leven te geven als losgeld voor velen.’ Matt. 20: 25-28.

Als leider sta jij niet centraal, draait het niet om jouw persoon en jouw groei, maar juist om dat van de ander. De mensen die God jou heeft toevertrouwd en die zich aansluiten bij jouw visie. Als leider faciliteer je dat je team het werk kan doen. Zìj zijn verantwoordelijk voor het werk en jij bent verantwoordelijk voor je team. Leiderschap gelooft in de ander. Leiderschap ziet iets in de ander wat hij of zij zelf nog niet ziet of gelooft. Leiderschap neemt de ander serieus en gelooft in groei. Als jij het goud uit de ander weet te halen, dan gaat hij meer schitteren. Zijn groei is jouw groei, haar succes is jouw succes.

Dat vraagt een nederige houding. Nederigheid wordt nog weleens verward met onzekerheid of subassertiviteit. Als je nederig bent, dan durf je niet op te staan en jezelf te laten zien of te zeggen waar het op staat. Maar weet je dat je pas echt nederig kunt zijn, juist als je heel goed weet wie je bent. Rick Warren zegt het zo: “True humility is not thinking less
of yourself, it’s thinking of yourself less.” Echt nederigheid betekent niet dat je minder van jezelf denkt, het betekent dat je minder aan jezelf denkt.

Het allermooiste voorbeeld hiervan vind ik wat Jezus doet in Johannes 13. Daar lees je dit: “Jezus, die wist dat de Vader hem alle macht had gegeven, dat hij van God was gekomen en weer naar God terug zou gaan, stond tijdens de maaltijd op. Hij legde zijn bovenkleed af, sloeg een linnen doek om en goot water in een waskom. Hij begon de voeten van zijn leerlingen te wassen en droogde ze af met de doek die hij omgeslagen had.”

Vooral het contrast tussen het eerste en het tweede vind ik fascinerend. Jezus wist wie Hij was: de Vader had hem alle macht gegeven, hij kwam bij God vandaan. En toch doet hij hier het werk van een slaaf. Als een symbool voor het feit dat zijn liefde voor hen tot het uiterste zou gaan: om ons te redden gaf hij zijn leven. Dat is dienend leiderschap. Jezelf geven voor de ander.

2. Leiderschap laat mensen een perspectief zien dat ze zelf niet zien of niet durven zien.

Dit vind ik een van de mooiste kanten van leiderschap. Een leider heeft visie: hij ziet iets voor zich, een aantrekkelijk
toekomstperspectief. Hij heeft een droom, een verlangen. En hij kan daarin mensen groter laten denken dan ze ooit zelf durven of kunnen. Een mooi voorbeeld vind ik Nehemia. Nehemia heeft een positie aan het hof van de koning
van Babylonië. En als zijn broer, na een reis naar Jeruzalem vertelt hoe de stad erbij ligt, dan gebeurt er iets in het hart van Nehemia. Hij wordt diep geraakt. Waarom? Omdat hij een verlangen heeft, een perspectief. Jeruzalem is de stad van de Allerhoogste, waar Zijn volk mag wonen in vrede en veiligheid en van waar de glorie van God zichtbaar wordt. En vanuit dat perspectief zet hij de moedige stap om de koning te vragen om tijd en materialen om Jeruzalem te herstellen. En dan staat er dit in Nehemia 2: 12: “Zo kwam ik in Jeruzalem aan. Na drie dagen trok ik er met enkele mannen in de nacht op uit. Ik had niemand verteld welke plannen mijn God mij voor Jeruzalem had ingegeven.” Hij gaat de muur inspecteren en als hij terugkomt trommelt hij de stadsbestuurders op en zegt: “U ziet in welke ellende wij verkeren: Jeruzalem ligt in puin en de poorten zijn in vlammen opgegaan. Laten we de stadsmuur weer opbouwen, zodat we niet langer het mikpunt van spot zijn.”

Nehemia benoemt hier heel expliciet dat de plannen die hij heeft, hem door God zijn ingegeven. God is de droomgever. God is de Schepper die iets schept uit niets, het zichtbare uit het onzichtbare: zelfs als er nog niets is, dan ziet Hij wat zou kunnen zijn. En wij kunnen, in de verbinding met Hem, soms een glimp opvangen van dat perspectief en in actie komen. Een droom zet mensen in beweging.  En weet je wanneer mensen in beweging komen?

1. Als ze precies helder hebben waarom ze niet in de huidige situatie willen blijven (die noemen we even A).
2. Als ze heel helder hebben wat de gewenste situatie is (B) en
3. als ze weten welke stappen ze kunnen zetten om van A naar B te gaan.

Dit is precies wat Nehemia in die paar verzen schetst: we leven in ellende, Jeruzalem ligt in puin en de poorten zijn verbrand. Dit is niet wat we willen. We willen weg uit A, de huidige situatie. En wat dan wel? Wij willen niet langer het mikpunt van spot zijn, maar waardig behandeld worden (B). En welke stappen kunnen we zetten? Laten we de stadsmuur weer opbouwen.

En vervolgens vertelt hij ook nog over God die hem bescherming bood en de steun van de koning en zo krijgen de stadsbestuurders moed en gaan ze aan de slag. Dat is het effect van krachtig, inspirerend leiderschap!

3. Leiderschap vergt moed.

>> We blijven nog even bij Nehemia. Voordat hij naar Jeruzalem gaat, gebeurt er het volgende. Nehemia werkt als schenker van de koning. “Ik nam de wijn en bood die de koning aan. Nooit had hij iets op me aan te merken gehad, maar nu zei hij: ‘Waarom kijk je zo somber, je bent toch niet ziek? Er is vast iets dat je dwarszit.’ Ik schrok hevig en zei: ‘Majesteit, leef in eeuwigheid! Hoe zou ik niet somber zijn als de stad waar mijn voorouders begraven zijn, is verwoest en haar poorten in vlammen zijn opgegaan?’ ‘Wat is dan je wens?’ vroeg de koning.” Ik bad tot de God van de hemel, en antwoordde de koning: ‘Als het de koning goeddunkt, en als u het mij, uw dienaar, toestaat, zend mij dan naar Juda, om de stad te herbouwen waar mijn voorouders begraven liggen.’ 

Zie je wat hier staat? Ik bad tot de God van de hemel. Bij mijn weten het enige schietgebed in de bijbel. Nehemia weet wat hem te doen staat en de koning stelt hem een prachtige open vraag: Wat is dan je wens? Dit is het moment supreme, dit is zijn kans. Je hebt van die momenten, in je leiderschap, waarvan je weet: nu moet ik het zeggen. Nu moet ik het vragen. Nu
moet ik mijn mond opendoen. En daar is soms enorm veel moed voor nodig. Maar alleen dan kun je een stap dichterbij jouw visie komen. Moedige leiders doen moedige verzoeken. En dat is precies wat Nehemia doet. Lees maar:

De koning – met zijn lievelingsvrouw aan zijn zijde – wilde weten hoe lang mijn reis zou duren en wanneer ik terug zou
keren. Nadat ik de koning een tijdstip had genoemd, willigde hij mijn verzoek om te vertrekken in. ‘En als het de koning goeddunkt,’ zo zei ik, ‘laat men mij dan brieven meegeven voor de gouverneurs van de provincie Trans-Eufraat, opdat zij mij doorgang verlenen tot aan Juda.’ Ook verzocht ik om een brief voor Asaf, het hoofd van de koninklijke houtvesterijen, om mij hout te leveren voor de balken van de poorten van de tempelburcht, voor de stadsmuur en voor de woning waarin ik mijn intrek zou nemen. Omdat mijn God mij bescherming bood, gaf de koning mij de verlangde brieven.”

Die Nehemia durft wel, zeg. Hij vraagt om verlof, hij vraagt om goedkeuringsbrieven en dan ook nog om materialen. En omdat God hem bescherming biedt, zo verwoordt hij het, ontvangt hij alles. Nehemia heeft er vast al van tevoren over nagedacht. Hij weet wat de obstakels zijn, hij weet hoe ze opgelost kunnen worden en als het moment daar is heeft hij het lef om het allemaal te vragen. En het ‘ja’ van de koning vat hij expliciet op als de zegen van God. Dat geeft moed, een moed die hij ook verderop in het verhaal nog heel erg nodig zou hebben. De moed om door te zetten bij tegenstand, om zijn visie scherp te houden bij ontmoediging, om misstanden aan te pakken. Leiderschap vraagt moed en een enorme toewijding om, samen met anderen, je visie te bereiken.

>> Daarnaast vraagt leiderschap ook de moed om ‘nee’ te zeggen. Er is een mooie quote van Tony Blair, waarin hij zegt: ‘The art of leadership is saying no, not saying yes. It is easy to say yes.’ En zo is het precies! Onderdeel van je leiderschap en van het hebben van een visie is dat je weet wat je WEL wilt en daarom ook scherp hebt wat daar NIET bij past. En door nee te zeggen bescherm je jezelf en je team tegen te veel hooi op de vork en te weinig focus in wat jullie doen. Je modelleert daarmee een gezonde balans en een scherpe focus. 

>> Moedig leiderschap betekent ook dat je nodige confrontaties niet uit de weg gaat. Als iemand niet goed functioneert of gedrag vertoont dat niet past bij jullie waarden, als je iemand moet ontslaan of geen contractverlenging kunt of wilt geven, dan is het aan jou om de moed te hebben om liefdevol en duidelijk te zijn. ‘Clear is kind’, is een prachtige uitspraak van Brené Brown. Als we leren de koe bij de horens te vatten, het liefst bijtijds en op een heldere manier, dan is dat soms veel vriendelijker dan dingen te laat aangeven, in de lucht laten hangen of mensen in onzekerheid te laten zitten. In de les over confronteren reik ik je hierbij concrete handvatten aan. 

4. Leiderschap creëert een cultuur

Wat jij als leider op volume 2 uitspreekt, dat wordt gehoord op volume 9. Of jij het nu wilt of niet, of je het in de gaten hebt of niet, jij als leider hebt invloed en waarschijnlijk is die groter dan je denkt. Jij zet de toon. Wat jij zegt, maar meer nog wat je doet, dat wordt gezien en wordt impliciet heel vaak de lat waarlangs mensen hun eigen gedrag leggen. Ik ken mensen die zich nooit gehoord en gezien hebben gevoeld door hun baas of leider, die nooit eens een compliment hebben ontvangen. En ik zie dat ze onzeker zijn, niet goed weten of ze goed genoeg zijn en bang om fouten te maken. En ik ken gelukkig ook mensen die hebben gefunctioneerd onder leiders die nederig en toegankelijk waren, die een cultuur van kwetsbaarheid en vertrouwen creëerden en die duidelijk waren. En deze mensen zijn gegroeid, ze floreren. Ze weten waar hun kracht ligt en durven hulp te vragen bij wat niet lukt. Jij als leider zet de toon, jij creëert de cultuur. Dat doe je sowieso, maar heel vaak gebeurt dat onbewust. Maar een mooie cultuur bouwen vraagt altijd bewuste en intentionele inspanning. Welke waarden vind je belangrijk? Hoe wil je dat mensen met elkaar omgaan en met klanten en met de schoonmaker? Wat wil je dat mensen proeven als ze jouw bedrijf binnenlopen? Verwoord het, leef het voor, organiseer het en beloon het! 

En het vijfde en laatste principe dat ik wil noemen is deze: 

5. Leiderschap vermenigvuldigt leiderschap

Ooit sprak ik een jeugdleider van een kerk in Engeland, die begonnen was met een handjevol jongeren, maar na 10 jaar een jeugdwerk overzag van ruim 650 jongeren door de hele stad. Ik ben nooit vergeten wat hij zei. ‘Veel mensen vragen me: hoe krijg je 650 jongeren bij elkaar? Maar weet je, dat is niet zo moeilijk. De echte vraag is: hoe krijg je 125 getrainde leiders bij elkaar die deze jongeren kunnen helpen groeien?’

Nieuwe leiders komen niet zomaar uit de lucht vallen. Het vraagt leiderschap om nieuwe leiders op te leiden. Het vraagt opmerkzaamheid om te spotten wie kwaliteit heeft, het vraagt gesprek om ze mee te nemen in je visie, het vraagt tijd om te groeien in karakter, het vraagt training en coaching om te groeien in vaardigheden, het vraagt vertrouwen om fouten te maken en ervan te leren.

Ik vind het geweldig om te zien hoe Jezus optrekt met zijn leerlingen en te zien hoe hij ze meeneemt in leiderschap. Hoe hij zijn leven met ze deelt, hoe hij ze uitdaagt om te geloven en uit te stappen en hoe hij ze onderwijst en klaarstoomt om uiteindelijk zijn missie over te nemen. Jezus had een grote droom: de hele wereld bereiken en tot zijn leerlingen maken. Maar de enige manier om dat te doen, was door klein te beginnen en drie jaar lang in de diepte te bouwen in de levens van 12 mannen. Dream big, start small, go deep.

Om dat te doen heb je het grotere plaatje nodig. Als jij alleen wilt investeren in mensen als ze bij jouw bedrijf of jouw kerk blijven, dan is je plaatje te klein. Investeer in mensen en geloof in hun groei. Blijven ze? Super voor je. Gaan ze? Dan ben jij hun enorm tot zegen geweest en zijn ze toegerust om verschil te gaan maken op een volgende plek en door te geven wat ze ontvangen hebben. Zo werk jij eraan mee dat de wereld een stukje mooier wordt. Kingdom Impact!

Ik las laatst deze geweldige quote:

“Persoon A: Wat als we investeren in de groei van mensen en ze vertrekken?
Persoon B: Wat als we niet investeren in hun groei en ze blijven?”

Ik word enorm blij van leiders die voorop gaan èn niet bang zijn om kwetsbaar te zijn en te dienen. Leiders die vertrouwen durven geven in plaats van te controleren. Leiders die vermenigvuldigen en opbouwen, in plaats van klein te houden en alles zelf te doen. Leiders die een volgende generatie uitnodigen om op hun schouders te gaan staan en grotere dingen te doen dan zijzelf. 

Ik geloof dat we in de kerk, in het onderwijs, in business, in de zorg, in de politiek en waar dan ook nooit genoeg leiders kunnen hebben die doorgeven wat ze van God ontvangen. Hoop, wijsheid, herstel, briljante ideeën, hemelse inspiratie en belangeloze liefde. Zo mogen wij Kingdom Impact hebben in Jezus naam!

VASTHOUDEN

1. Welk van deze principes spreekt je het meest aan? Waarom? 

2. Welk van deze principes vind je het meest uitdagend voor jezelf? Wat zou je hierin graag willen leren?